દેશમાં વીજસંકટના એંધાણઃ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટમાં કોલસાનો ભંડાર 25 ટકાથી ઓછો

Power  Crises: દેશના લગભગ અડધા થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો ભંડાર તેમની આયોજિત જરૂરિયાતોના 25% થી ઓછો છે. 24 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, દેશના 190 પાવર પ્લાન્ટમાંથી 80માં કોલસાના ભંડાર અત્યંત ઓછા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. આ પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો વાસ્તવિક ભંડાર 22.3 મિલિયન ટન હતો. જોકે 26 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં અત્યંત ઓછા ભંડાર ધરાવતા પ્લાન્ટ્સની સંખ્યા ઘટીને 77 થઈ ગઈ હતી, પરંતુ વાસ્તવિક કોલસાનો ભંડાર ઘટીને 21.98 મિલિયન ટન થઈ ગયો, જે 31 ઓગસ્ટના 29 મિલિયન ટનથી 24% ઓછો છે. એકંદરે, દેશના પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ફક્ત સાત દિવસ માટે કોલસાનો ભંડાર છે, જે આયોજિત જરૂરિયાતના 37% છે.

કોલસા આધારિત વીજ ઉત્પાદનમાં કોઈ માળખાકીય સમસ્યા નથી

નિષ્ણાતો કહે છે કે ભારતમાં થર્મલ પાવર ઉત્પાદન માટે કોલસાની ઉપલબ્ધતામાં કોઈ માળખાકીય સમસ્યા નથી. ડેલોઇટ ઇન્ડિયાના ભાગીદાર અનુજેશ દ્વિવેદીએ જણાવ્યું હતું કે, "મોટી સંખ્યામાં પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાના ભંડાર ગંભીર રીતે ખતમ થવાની વર્તમાન સમસ્યા મુખ્યત્વે કામચલાઉ લોજિસ્ટિક્સ અને સ્ટોક મેનેજમેન્ટ સાથે સંબંધિત છે."

સરકારે ત્વરિત પગલાં લીધા હોવાનો દાવો

તેમણે કહ્યું કે સરકારે પહેલાથી જ ઘણા પગલાં લીધા છે, જેમાં અછતનો સામનો કરી રહેલા પાવર પ્લાન્ટ્સ સુધી કોલસાના પરિવહનને ઝડપી બનાવવા અને વીજળી કાયદાની કલમ 11 હેઠળ કટોકટીની જોગવાઈઓ લાગુ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. શુક્રવારે, કેન્દ્ર સરકારે કટોકટીની જોગવાઈઓનો ઉપયોગ કરીને, આશરે 112 કેપ્ટિવ કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સને 1 ઓક્ટોબરથી 31 ડિસેમ્બર સુધી મહત્તમ ક્ષમતા પર કાર્યરત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. વીજળી કાયદાની કલમ 11 સરકારને અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં વીજળી ઉત્પાદનને ફરજિયાત બનાવવાનો અધિકાર આપે છે.

વીજ ઉત્પાદકો વધારાની વીજળી વેચી શકશે

સરકારી નિર્દેશમાં જણાવાયું છે કે, "વીજ ઉત્પાદકો લાગુ બજાર નિયમો અને પ્રક્રિયાઓ અનુસાર પાવર એક્સચેન્જ દ્વારા તેમની કેપ્ટિવ જરૂરિયાતો પૂરી કર્યા પછી ઉપલબ્ધ વધારાની વીજળી વેચી શકશે." આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં વીજળીની માંગ અસામાન્ય રીતે ઊંચી રહી, ઉનાળાના મહિનાઓ દરમિયાન નોંધાયેલા ટોચના સ્તરની નજીક પહોંચી ગઈ. 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ, દેશની ટોચની વીજળીની માંગ 269 ગીગાવોટ પર પહોંચી, જે સપ્ટેમ્બર મહિના માટે અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ છે. આ વર્ષે, મે મહિનામાં સૌથી વધુ માંગ 270 ગીગાવોટ નોંધાઈ હતી.

સપ્લાય ચેઇનના વિક્ષેપોથી અનામત જથ્થો ઘટ્યો

કોલસાના ભંડારની બગડતી સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકાર થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં આયાતી કોલસાનો ઉપયોગ ફરજિયાત બનાવવાના પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરી રહી છે. ઓક્ટોબર 2023માં કોલસાનો સ્ટોક લગભગ સમાન સ્તરે પહોંચ્યો હતો, જેમાં પ્લાન્ટ્સમાં ફક્ત સાડા સાત દિવસ જેટલો કોલસો હતો. સપ્ટેમ્બર 2021માં પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની હતી, જ્યારે સપ્લાય ચેઇન વિક્ષેપોને કારણે અનામત લગભગ ચાર દિવસ જેટલો થઈ ગયો હતો. સપ્ટેમ્બર માટે આયોજિત કોલસાનો ભંડાર ખાણ સ્થળ પર સ્થિત પાવર પ્લાન્ટ માટે 12 દિવસ અને અન્ય પ્લાન્ટ માટે 20 દિવસ જેટલો છે. આ વર્ષ માટે નિર્ધારિત સૌથી નીચો સ્તર છે.

ઉનાળા કરતાં અત્યારે વધુ વીજ તંગી

ચોમાસા પછી નિર્ધારિત ભંડાર વધી જાય છે, જે ફેબ્રુઆરી-માર્ચ સુધીમાં ખાણ-આધારિત પ્લાન્ટ માટે 17 દિવસ અને અન્ય પ્લાન્ટ માટે 26 દિવસ સુધી પહોંચે છે. દેશમાં ઉનાળાની ગરમીના મોજા દરમિયાન અનુભવાયેલી વીજળીની તંગી કરતાં પણ વધુ વીજળીની તંગીનો અનુભવ થઈ રહ્યો છે. વીજળી મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, સપ્ટેમ્બરમાં રાત્રિના સમયે વીજળીની અછત વધીને 7 ગીગાવોટથી વધુ થઈ ગઈ. દરમિયાન, અલ નીનોના કારણે નબળા ચોમાસાને કારણે મહિનાના પ્રથમ ત્રણ અઠવાડિયામાં જળવિદ્યુત ઉત્પાદનમાં વાર્ષિક ધોરણે 12 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. પરિણામે, સપ્ટેમ્બરમાં કોલસા આધારિત વીજ ઉત્પાદનમાં 18 ટકાનો વધારો થયો હતો, જે ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં અત્યાર સુધી 11 ટકાનો વધારો હતો.

Watch onYouTube