ગુજરાતના 4 જિલ્લા દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર, ખેડૂતોને ₹17,000 સુધી સહાય; પશુઓ માટે પણ રાહત

રાજ્યમાં આ વર્ષે અનેક વિસ્તારોમાં ઓછો વરસાદ નોંધાયા બાદ ખેડૂતો અને પશુપાલકો તરફથી દુષ્કાળ જાહેર કરવાની તેમજ ઘાસચારો અને પાણીની પૂરતી વ્યવસ્થા કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી હતી. આ વચ્ચે મુખ્યમંત્રીએ ગાંધીનગરમાં જાહેરાત કરી છે કે દ્વારકા, પોરબંદર, કચ્છ અને જામનગર જિલ્લાને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.

ખેડૂતોને પ્રતિ હેક્ટર ₹8,500ની સહાય

દુષ્કાળના કારણે પાકને થયેલા નુકસાન સામે ખેડૂતોને SDRFના ધોરણો મુજબ પ્રતિ હેક્ટર ₹8,500ની સહાય આપવામાં આવશે. આ સહાય વધુમાં વધુ બે હેક્ટર સુધી મળશે. એટલે પાત્ર ખેડૂતને મહત્તમ ₹17,000 સુધીની સહાય મળી શકશે.

દુષ્કાળ જાહેર કરવા કયા માપદંડ જોવામાં આવે છે?

દુષ્કાળની સ્થિતિ નક્કી કરતી વખતે માત્ર વરસાદના આંકડા જ નહીં, પરંતુ કૃષિ અને પાણીની ઉપલબ્ધતા સાથે જોડાયેલા અનેક મુદ્દાઓ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

મુખ્ય માપદંડો

• સામાન્ય વરસાદની સરખામણીએ વરસાદમાં થયેલો ઘટાડો
• પાક વાવેતરનો વિસ્તાર
• રિમોટ સેન્સિંગ ઉપગ્રહના આંકડા
• જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ
• નદીઓમાં પાણીનું સ્તર
• ડેમોમાં પાણીની સ્થિતિ
• ભૂગર્ભજળની ઊંડાઈમાં થયેલા ફેરફાર

રાજ્યમાં 89% વરસાદ, પરંતુ 4 જિલ્લામાં અછત

રાજ્યમાં ચાલુ વર્ષે સરેરાશ આશરે 89% વરસાદ નોંધાયો છે. જોકે દેવભૂમિ દ્વારકા, પોરબંદર, કચ્છ અને જામનગરમાં વરસાદનું પ્રમાણ ઓછું રહ્યું હોવાથી ખેડૂતો અને પશુપાલકો માટે મુશ્કેલીની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. આ ચારેય જિલ્લાઓને સંપૂર્ણપણે દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.

દુષ્કાળ જાહેર થાય તે પહેલાં જ ઘાસ વિતરણ શરૂ

રાજ્ય સરકારે વિલંબિત વરસાદની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જૂન-જુલાઈ 2026થી જ આગોતરું આયોજન શરૂ કર્યું હતું. દુષ્કાળની સત્તાવાર જાહેરાત પહેલાં જ સમગ્ર રાજ્યમાં રાહતદરે ઘાસચારાનું વિતરણ શરૂ કરવા જિલ્લા કલેક્ટરોને ખાસ કિસ્સામાં સત્તા આપવામાં આવી હતી.

1.21 કરોડ કિલો ઘાસનું વિતરણ

અત્યાર સુધી રાજ્યમાં આશરે 1.21 કરોડ કિલોગ્રામ ઘાસનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે. પશુપાલકોને આ ઘાસ ₹2 પ્રતિ કિલોના રાહતદરે આપવામાં આવ્યું છે. રાજ્ય સરકાર પાસે હાલમાં આશરે 3 કરોડ કિલોગ્રામ ઘાસનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. વધારાના ઘાસની ખરીદીની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે.

પશુ દીઠ રોજ ₹80ની સહાય

દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર થયેલા વિસ્તારોમાં પશુ કેમ્પમાં રાખવામાં આવતા પશુઓ માટે પણ સરકારે સહાય જાહેર કરી છે. પશુ દીઠ દરરોજ ₹80ની સહાય બે મહિના સુધી SDRFમાંથી ચૂકવવામાં આવશે. બે મહિના બાદ પણ જરૂરિયાત રહે તો આવી સહાયનો ખર્ચ રાજ્ય સરકાર ઉઠાવશે તેમ જણાવાયું છે.

150 માનવદિનની રોજગારી મળશે

દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ગ્રામીણ પરિવારોને રોજગારી મળી રહે તે માટે VB-G RAM G યોજના હેઠળ 150 માનવદિન રોજગારી આપવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણયનો હેતુ વરસાદની અછતના કારણે કૃષિ અને પશુપાલન પર પડેલી અસર વચ્ચે ગ્રામ્ય પરિવારોને વધારાની આવકનો આધાર આપવાનો છે.

1 નવેમ્બરથી અમલ

ખેડૂત સહાય, પશુ કેમ્પ સહાય અને રોજગારી સહિત દુષ્કાળ સંબંધિત જાહેર કરાયેલા નિર્ણયોનો અમલ 1 નવેમ્બર 2026થી કરવામાં આવશે.

રાજ્યના 206 ડેમોમાં 66% પાણી

ગુજરાતમાં સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની સ્થિતિને લઈને પણ સરકારે માહિતી આપી છે. રાજ્યના મુખ્ય 206 ડેમોમાં હાલમાં આશરે 66% જળસંગ્રહ છે. ખરીફ સીઝનમાં માંગના આધારે 44 ડેમોના કમાન્ડ વિસ્તારમાં સિંચાઈ માટે પાણી આપવામાં આવ્યું હતું.

રવિ સીઝનમાં 76 ડેમમાંથી પાણી આપવાનું આયોજન

આગામી રવિ સીઝન માટે સરકારે 76 ડેમોના કમાન્ડ વિસ્તારમાં સિંચાઈ માટે પાણી આપવાનું આયોજન કર્યું છે. ડેમોમાં ઉપલબ્ધ પાણીના આધારે અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં એકથી ચાર પાણ આપવાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

કયા વિસ્તારોના ડેમમાંથી મળશે પાણી?

ઉત્તર ગુજરાતમાં ધરોઈ અને દાંતીવાડા સહિત 11 ડેમ, મધ્ય ગુજરાતમાં કરજણ અને પાનમ સહિત 12 ડેમ તથા દક્ષિણ ગુજરાતમાં ઉકાઈ-કાકરાપાર અને દમણગંગા સહિત 9 ડેમમાંથી સિંચાઈ માટે પાણી આપવાનું આયોજન છે. આ ઉપરાંત સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં શેત્રુંજી, બ્રાહ્મણી અને મચ્છુ સહિત 39 ડેમ તથા કચ્છના 5 ડેમમાંથી પણ રવિ પાક માટે પાણી આપવાની યોજના છે.

પીવાના પાણીને પ્રથમ પ્રાથમિકતા

રાજ્ય સરકારે સિંચાઈ સાથે પીવાના પાણીની જરૂરિયાતને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપી છે. આ માટે 30 જૂન 2027 સુધી જરૂરી પીવાનું પાણી અનામત રાખવામાં આવ્યું છે. તે પછી જ ઉપલબ્ધ જળસંગ્રહના આધારે સિંચાઈ માટે પાણી છોડવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.

ખેડૂતો અને પશુપાલકોને શું મળશે?

સરકારના નિર્ણયથી દુષ્કાળગ્રસ્ત ચાર જિલ્લાના ખેડૂતોને પાક નુકસાન સામે સીધી નાણાકીય સહાય મળશે. પશુપાલકોને રાહતદરે ઘાસચારો અને પશુ કેમ્પ સહાય મળશે, જ્યારે ગ્રામીણ પરિવારોને 150 માનવદિન રોજગારી આપવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. આ સાથે રબી સીઝન માટે 76 ડેમમાંથી સિંચાઈનું આયોજન કરીને પાણીની અછતની અસર ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.